{"id":14,"date":"2026-09-23T18:38:33","date_gmt":"2026-09-23T16:38:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.nasiprzodkowie.pl\/policja\/formacje\/milicja-obywatelska-1944-1990\/"},"modified":"2026-09-23T18:38:33","modified_gmt":"2026-09-23T16:38:33","slug":"milicja-obywatelska-1944-1990","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.nasiprzodkowie.pl\/policja\/formacje\/milicja-obywatelska-1944-1990\/","title":{"rendered":"Milicja Obywatelska 1944\u20131990: akta funkcjonariusza i gdzie ich szuka\u0107"},"content":{"rendered":"

Milicja Obywatelska zosta\u0142a powo\u0142ana dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 7 pa\u017adziernika 1944 roku i istnia\u0142a do 1990 roku, gdy ustawa o Policji z 6 kwietnia 1990 roku powo\u0142a\u0142a w jej miejsce Policj\u0119. Przez blisko p\u00f3\u0142 wieku by\u0142a najwi\u0119kszym pracodawc\u0105 w mundurze poza wojskiem, wi\u0119c w bardzo wielu rodzinach kto\u015b w niej s\u0142u\u017cy\u0142: rok, dziesi\u0119\u0107 lat albo ca\u0142e \u017cycie zawodowe. Dokumenty tej s\u0142u\u017cby istniej\u0105 i s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci dost\u0119pne dla rodziny, tylko trzeba wiedzie\u0107, w kt\u00f3rej instytucji.<\/p>\n

Milicja a S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa<\/h2>\n

To rozr\u00f3\u017cnienie decyduje o wszystkim, co dalej. Milicja Obywatelska by\u0142a formacj\u0105 porz\u0105dkow\u0105 i kryminaln\u0105. S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa by\u0142a aparatem politycznym, od 1956 roku formalnie umieszczonym w strukturach komend MO, ale odr\u0119bnym. W rozumieniu ustawy o Instytucie Pami\u0119ci Narodowej organami bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa s\u0105 mi\u0119dzy innymi struktury SB, a nie Milicja jako ca\u0142o\u015b\u0107. Od tego zale\u017cy, czy dokumenty przodka s\u0105 obj\u0119te szczeg\u00f3lnym trybem udost\u0119pniania i czy jego nazwisko mo\u017ce figurowa\u0107 w publicznym katalogu funkcjonariuszy IPN.<\/p>\n

Rodzinny przekaz zwykle tego nie rozr\u00f3\u017cnia: \u201epracowa\u0142 w komendzie\u201d mo\u017ce znaczy\u0107 dzielnicowego, technika kryminalistyki, kierowc\u0119 albo funkcjonariusza SB w tym samym budynku. Dokumenty rozr\u00f3\u017cniaj\u0105.<\/p>\n

Co zawiera teczka osobowa<\/h2>\n

Akta osobowe funkcjonariusza prowadzono wed\u0142ug sta\u0142ego uk\u0142adu. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 obejmowa\u0142a dokumenty przyj\u0119cia: podanie, w\u0142asnor\u0119cznie napisany \u017cyciorys, ankiet\u0119 personaln\u0105 z danymi rodziny, \u015bwiadectwa, badania. Kolejne cz\u0119\u015bci obejmowa\u0142y przebieg s\u0142u\u017cby: przydzia\u0142y, stanowiska, grupy uposa\u017cenia, awanse, odznaczenia, kary, opinie s\u0142u\u017cbowe, urlopy, wreszcie zwolnienie albo przej\u015bcie na emerytur\u0119. Dla genealoga najcenniejsza jest cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza: \u017cyciorys i ankieta rodzinna podaj\u0105 imiona rodzic\u00f3w i rodze\u0144stwa, ich zawody, adresy i losy wojenne w wersji, kt\u00f3r\u0105 sam funkcjonariusz spisa\u0142 w chwili przyj\u0119cia.<\/p>\n

Warto wiedzie\u0107, \u017ce ankieta by\u0142a wype\u0142niana pod presj\u0105 sytuacji i bywa niepe\u0142na albo nie\u015bcis\u0142a co do rodziny; traktuj j\u0105 jak relacj\u0119, nie jak metryk\u0119.<\/p>\n

Gdzie s\u0105 akta<\/h2>\n

Dokumentacja jest rozproszona mi\u0119dzy dwie instytucje. Instytut Pami\u0119ci Narodowej przej\u0105\u0142 archiwum dawnego Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych i przechowuje mi\u0119dzy innymi akta osobowe funkcjonariuszy organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa oraz cz\u0119\u015b\u0107 dokumentacji milicyjnej. Archiwa Policji, w komendach wojew\u00f3dzkich i Komendzie G\u0142\u00f3wnej, przechowuj\u0105 dokumentacj\u0119 formacji, kt\u00f3ra w 1990 roku sta\u0142a si\u0119 Policj\u0105, w tym akta osobowe wielu by\u0142ych milicjant\u00f3w, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli do ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych albo przeszli do Policji.<\/p>\n

Kolejno\u015b\u0107: najpierw publiczny inwentarz IPN, w kt\u00f3rym da si\u0119 sprawdzi\u0107, jakie zespo\u0142y dotycz\u0105 danej komendy i okresu. Potem wniosek do IPN o udost\u0119pnienie albo o kopie dokument\u00f3w osobowych, na formularzu opisanym na stronie archiwum IPN; wniosek sk\u0142ada osoba uprawniona, a instytut opisuje, kto ni\u0105 jest. R\u00f3wnolegle zapytanie do komendy wojew\u00f3dzkiej Policji w\u0142a\u015bciwej dla miejsca s\u0142u\u017cby o dokumentacj\u0119 osobow\u0105 by\u0142ego funkcjonariusza.<\/p>\n

Katalog funkcjonariuszy IPN<\/h2>\n

Instytut prowadzi publiczny katalog funkcjonariuszy organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa. Obejmuje osoby, kt\u00f3rych s\u0142u\u017cba mie\u015bci si\u0119 w ustawowej definicji, wi\u0119c obecno\u015b\u0107 albo brak nazwiska w katalogu nie m\u00f3wi jeszcze, czy kto\u015b s\u0142u\u017cy\u0142 w Milicji. Je\u015bli nazwisko tam jest, katalog podaje przebieg s\u0142u\u017cby w uj\u0119ciu skr\u00f3conym i jest dobrym punktem wyj\u015bcia do wniosku o pe\u0142ne akta. Je\u015bli go nie ma, poszukiwania prowadz\u0105 do archiwum Policji.<\/p>\n

Stopnie i dokumenty emerytalne<\/h2>\n

Milicja u\u017cywa\u0142a stopni wzorowanych na wojskowych, od szeregowca i kaprala po stopnie oficerskie i generalskie, wi\u0119c stopie\u0144 w dokumencie albo na zdj\u0119ciu od razu odr\u00f3\u017cnia okres powojenny od przedwojennego, w kt\u00f3rym stopnie by\u0142y inne. Dokumentacja emerytalna funkcjonariuszy, prowadzona przez organ emerytalny resortu, zawiera przebieg s\u0142u\u017cby spisany na potrzeby \u015bwiadczenia i bywa dost\u0119pna dla rodziny jako spadkobierc\u00f3w; o tryb zapytaj bezpo\u015brednio.<\/p>\n

Co to znaczy dla poszukiwa\u0144<\/h2>\n

Ustal, czy chodzi o Milicj\u0119, czy o SB, bo to dwa tryby dost\u0119pu. Sprawd\u017a katalog i inwentarz IPN, potem z\u0142\u00f3\u017c wniosek o dokumenty osobowe. R\u00f3wnolegle zapytaj archiwum Policji w\u0142a\u015bciwej komendy. W teczce szukaj przede wszystkim \u017cyciorysu i ankiety rodzinnej. I przeczytaj wcze\u015bniej materia\u0142 o tym, jak czyta\u0107 akta, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 co\u015b trudnego<\/a>, bo dokumenty z tego okresu bywaj\u0105 takie.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a i dalsza lektura<\/h2>\n