{"id":13,"date":"2026-03-12T08:54:09","date_gmt":"2026-03-12T07:54:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.nasiprzodkowie.pl\/wojsko\/stopnie\/jak-odczytac-stopien\/"},"modified":"2026-09-29T10:55:35","modified_gmt":"2026-09-29T08:55:35","slug":"jak-odczytac-stopien","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.nasiprzodkowie.pl\/wojsko\/stopnie\/jak-odczytac-stopien\/","title":{"rendered":"Stopie\u0144 wojskowy na naramienniku i w dokumentach"},"content":{"rendered":"

Do odczytania stopnia potrzebne s\u0105 oznaczenia na mundurze oraz przepis w\u0142a\u015bciwy dla jego okresu i formacji. Dobrze opisany wzorzec pozwala rozdzieli\u0107 gwiazdki stopnia od numeru jednostki czy oznaki podchor\u0105\u017cego. Poni\u017cej przyk\u0142ad z oryginalnego przepisu Wojska Polskiego.<\/p>\n

Tablica IX: kapitan i podchor\u0105\u017cy wed\u0142ug przepisu z 1919 r.<\/h2>\n
\"Tablica<\/a>
\u201ePrzepis ubioru polowego Wojsk Polskich r. 1919\u201d, Warszawa 1920, tablica IX. Skan Biblioteki Narodowej w Polonie, reprodukcja przez Wikimedia Commons<\/a>. Domena publiczna; bez kadrowania. Klikni\u0119cie otwiera wi\u0119kszy skan.<\/figcaption><\/figure>\n

Spis tablic w egzemplarzu Cyfrowej Biblioteki Wojskowej, s. 32, strona 18 pliku PDF<\/a> opisuje rysunek 19 jako naramiennik kapitana lub rotmistrza, a rysunek 20 jako naramiennik podchor\u0105\u017cego. Podpisy pozwalaj\u0105 powi\u0105za\u0107 oznaczenia z nazw\u0105, zamiast rozpoznawa\u0107 je z pami\u0119ci.<\/p>\n

Na rysunku 19 wida\u0107 trzy gwiazdki i liczb\u0119 34. Podpis pod rysunkiem podaje tak\u017ce wariant z dwiema gwiazdkami dla porucznika oraz jedn\u0105 dla podporucznika. Liczba poni\u017cej gwiazdek jest odr\u0119bnym elementem oznaczenia, wi\u0119c nie nale\u017cy liczy\u0107 jej jako cz\u0119\u015bci stopnia. Obok, na rysunku 20, widoczny jest pod\u0142u\u017cny pas i monogram podchor\u0105\u017cego.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Por\u00f3wnanie<\/th>\nWniosek dla czytelnika fotografii<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Rysunek 19: kapitan lub rotmistrz<\/td>\nTa sama tablica uwzgl\u0119dnia dwie nazwy odpowiadaj\u0105cego sobie stopnia. Sam naramiennik nie rozstrzyga, kt\u00f3rej nazwy u\u017cy\u0107 bez ustalenia rodzaju wojsk.<\/td>\n<\/tr>\n
Rysunek 20: podchor\u0105\u017cy<\/td>\nOznak\u0119 podchor\u0105\u017cego trzeba odr\u00f3\u017cni\u0107 od oznaczenia stopnia oficerskiego. Pomocny jest ca\u0142y uk\u0142ad naramiennika, nie pojedynczy jasny element na zdj\u0119ciu.<\/td>\n<\/tr>\n
Rok przepisu: 1919, wydanie: 1920<\/td>\nWzorzec dotyczy wskazanego systemu umundurowania. Nie jest uniwersaln\u0105 tabel\u0105 dla armii zaborczych, p\u00f3\u017aniejszego wojska ani Policji Pa\u0144stwowej.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Tablica obok zdj\u0119cia rodzinnego<\/h2>\n

Na kopii zdj\u0119cia powinien by\u0107 widoczny ca\u0142y naramiennik, od guzika do nasady przy r\u0119kawie. Przydatne jest r\u00f3wnie\u017c nakrycie g\u0142owy i ko\u0142nierz. Te fragmenty pomagaj\u0105 sprawdzi\u0107, czy wybrany przepis pasuje do munduru. Wysoka rozdzielczo\u015b\u0107 skanu u\u0142atwia ogl\u0105danie, lecz nie odtworzy szczeg\u00f3\u0142u, kt\u00f3rego na odbitce nie ma.<\/p>\n

Przyk\u0142ad dydaktyczny: je\u015bli na fotografii wida\u0107 tylko ko\u0144cow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naramiennika, nie mo\u017cna uzna\u0107 podobie\u0144stwa do rysunku 19 za pe\u0142ny odczyt. W notatce wystarczy: \u201eoznaczenia cz\u0119\u015bciowo zas\u0142oni\u0119te; por\u00f3wnanie z tablic\u0105 IX nie rozstrzyga stopnia\u201d. Rozpoznanie mo\u017cna uzupe\u0142ni\u0107 po znalezieniu drugiej odbitki albo dokumentu s\u0142u\u017cby.<\/p>\n

Stopie\u0144, stanowisko i rodzaj s\u0142u\u017cby<\/h2>\n

Stopie\u0144 okre\u015bla miejsce w hierarchii, natomiast stanowisko m\u00f3wi o pe\u0142nionej funkcji. Nazwa funkcji w podpisie zdj\u0119cia nie zast\u0119puje stopnia z dokumentu. Podobnie numer lub god\u0142o na mundurze mo\u017ce wskazywa\u0107 jednostk\u0119 albo rodzaj wojsk. W przepisie z 1919 r. oznaczeniom stopni i barwom broni po\u015bwi\u0119cono r\u00f3\u017cne tablice.<\/p>\n

Na czarno-bia\u0142ej odbitce barwy nie s\u0105 zachowane dos\u0142ownie. Jasno\u015b\u0107 patki lub otoku mo\u017ce stanowi\u0107 wskaz\u00f3wk\u0119, ale por\u00f3wnanie kolor\u00f3w wymaga ostro\u017cno\u015bci ze wzgl\u0119du na dawny materia\u0142 fotograficzny i retusz. Lepszym punktem odniesienia bywa czytelny kszta\u0142t oznaki.<\/p>\n

Dokument potwierdzaj\u0105cy odczyt<\/h2>\n

W ksi\u0105\u017ceczce wojskowej, akcie nominacyjnym lub og\u0142oszeniu awansu istotna jest r\u00f3wnie\u017c data. Osoba mog\u0142a mie\u0107 inny stopie\u0144 na fotografii i inny w p\u00f3\u017aniejszym dokumencie. Te dwa zapisy nie musz\u0105 si\u0119 wyklucza\u0107. Przy rozbie\u017cno\u015bci potrzebna jest chronologia s\u0142u\u017cby, a nie automatyczne zast\u0105pienie jednego wpisu drugim.<\/p>\n

Opis ustalenia mo\u017ce zawiera\u0107 cztery pola: oznaczenia widoczne na odbitce, u\u017cyty przepis z tablic\u0105, proponowany odczyt oraz dokument potwierdzaj\u0105cy. Brak ostatniego pola pozostawia rozpoznanie fotografii hipotez\u0105.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a i dalsza praca<\/h2>\n