Centymorgan, w skrócie cM, to jednostka, w której serwisy genealogiczne podają ilość wspólnego DNA. Nie jest miarą długości fizycznej ani liczby liter kodu. Jest miarą odległości genetycznej: odcinek o długości jednego centymorgana to taki, na którym przy tworzeniu komórki rozrodczej z prawdopodobieństwem około jednego procenta dojdzie do przecięcia i wymiany materiału między chromosomami.
Dla genealoga istotna jest konsekwencja praktyczna. DNA nie jest przekazywane w całości, tylko w kawałkach, a kawałki te z pokolenia na pokolenie stają się krótsze. Im dalszy krewny, tym mniej wspólnych centymorganów - aż do zera.
Dlaczego rodzeństwo nie dzieli dokładnie połowy
Od każdego z rodziców dostajesz dokładnie połowę autosomalnego DNA i tu nie ma przypadku. Przypadek zaczyna się pokolenie wcześniej. To, którą połowę DNA swojej matki przekazał Ci ojciec, jest losowe. Dlatego Ty i Twoje rodzeństwo nie odziedziczyliście tych samych fragmentów po dziadkach.
Stąd bierze się coś, co początkujących zaskakuje najbardziej: rodzeństwo rodzone dzieli ze sobą średnio około połowy DNA, ale w konkretnych przypadkach bywa to wyraźnie więcej lub wyraźnie mniej. Stąd bierze się sytuacja, w której Twój brat ma na liście dopasowanie, którego Ty nie masz w ogóle - oboje macie tego samego przodka, ale tylko do niego trafił akurat ten fragment.
Orientacyjne wartości
Poniższe liczby pochodzą z projektu Shared cM Project, który zbiera zgłoszenia od osób znających swoje udokumentowane pokrewieństwo. Tabela opiera się na wersji 4.0 z marca 2020 roku. Średnie są orientacyjne, a zakresy przedstawiają 99. percentyl danych projektu. Nie są progami rozstrzygającymi relację. Statystyki nie uwzględniają endogamii ani ubytku przodków.
| Pokrewieństwo | Średnio (cM) | Zakres projektu (cM, 99. percentyl) |
|---|---|---|
| Rodzic - dziecko | około 3485 | 2376–3720 |
| Rodzeństwo rodzone | około 2600 | 1613–3488 |
| Dziadek - wnuk | około 1750 | około 980–2460 |
| Przyrodnie rodzeństwo | około 1760 | około 1160–2440 |
| Brat lub siostra rodzica - dziecko rodzeństwa | około 1740 | około 1200–2280 |
| Kuzyn pierwszego stopnia | około 870 | około 400–1400 |
| Kuzyn drugiego stopnia | około 230 | około 40–590 |
| Kuzyn trzeciego stopnia | około 73 | 0–234 |
| Kuzyn czwartego stopnia | około 35 | około 0–140 |
Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, zakresy są szerokie i zachodzą na siebie. Wynik 1700 cM pasuje jednocześnie do przyrodniego rodzeństwa, do dziadka i do wuja - samo DNA tych trzech możliwości nie rozdzieli. Rozdziela je wiek, dokumenty i wywiad rodzinny. Po drugie, przy dalekich kuzynach dolna granica zakresu wynosi zero. Znaczna część kuzynów czwartego stopnia nie dzieli z nami żadnego wykrywalnego DNA, mimo że pokrewieństwo jest w pełni udokumentowane.
Granica użyteczności
W praktyce autosomalne DNA pracuje wiarygodnie do mniej więcej czwartego, rzadziej piątego stopnia pokrewieństwa, czyli w zasięgu około dwustu lat wstecz. U dalszych krewnych wspólnych fragmentów może zabraknąć, a krótkie zgodności trudniej odróżnić od przypadkowych.
Dlatego przy dopasowaniach poniżej mniej więcej dwudziestu centymorganów ostrożność musi być znacznie większa. Krótkie segmenty często nie pochodzą od wspólnego przodka w zasięgu genealogicznym, tylko odzwierciedlają fragmenty powszechne w całej populacji albo są błędem odczytu. Pojedyncze krótkie dopasowanie nie wystarcza do przypisania konkretnego wspólnego przodka.
Dlaczego liczby różnią się między serwisami
Ta sama para osób może mieć w dwóch serwisach różną sumę wspólnych centymorganów. Powody są techniczne: firmy badają nieco inne zestawy pozycji w genomie, stosują różne progi minimalnej długości segmentu, różnie traktują chromosom X i różnie postępują z obszarami, w których zgodność wynika z budowy genomu, a nie z pokrewieństwa. Różnice rzędu kilku procent są normalne i nie oznaczają, że któryś wynik jest błędny.
Gdy przodkowie byli spokrewnieni
Osobnego potraktowania wymagają rodziny wywodzące się ze społeczności, w których przez wiele pokoleń zawierano małżeństwa wewnątrz niewielkiej grupy - z powodu odległości, wyznania lub zamknięcia społeczności. W takich rodzinach dwie osoby są ze sobą spokrewnione na kilka sposobów naraz, a wspólne DNA sumuje się ze wszystkich tych dróg.
Przy pokrewieństwie wielokrotnym zwykła tabela relacji może wprowadzać w błąd: dopasowanie wyglądające na kuzyna drugiego stopnia okazuje się kuzynem czwartego, tyle że trzykrotnym. Jeśli podejrzewasz taką sytuację w swojej rodzinie, wartości z tabeli traktuj jako górne oszacowanie bliskości i opieraj się przede wszystkim na dokumentach.
Centymorgany w praktyce
Wpisz sumę wspólnych centymorganów do narzędzia, które pokaże wszystkie układy rodzinne pasujące do tej wartości wraz z prawdopodobieństwem każdego. Dostaniesz nie jedną odpowiedź, lecz listę możliwości. Oceń te możliwości na podstawie pozostałych danych. Następnie odrzucaj możliwości, korzystając z wieku obu osób, ze znanej struktury rodziny i z dokumentów. Wynik DNA zestaw z dokumentami i pozostałymi dopasowaniami, aby ocenić możliwe relacje.
Źródła i dalsza lektura
Opracowanie redakcyjne. Wartości liczbowe pochodzą z podanego niżej projektu i bywają aktualizowane wraz z napływem nowych zgłoszeń - przed powołaniem się na konkretną liczbę sprawdź bieżące wydanie.