Przygotuj rozmowę, nie przesłuchanie
Umów spokojny termin i powiedz, czego chcesz się dowiedzieć. Zamiast prosić o opowiedzenie całego życia, zacznij od krótszego tematu: domu rodzinnego, szkoły lub osób na jednym zdjęciu. Przygotuj fotografie i dokumenty, ale nie zasypuj rozmówcy materiałami naraz.
Zapytaj o zgodę na nagranie. Jeżeli jej nie ma, rób notatki. Osobno uzgodnij, czy wspomnienia i zdjęcia można później pokazać innym. Zgoda na rozmowę nie oznacza automatycznie zgody na publikację w Internecie.
Pytania, które otwierają opowieść
- Jak wyglądał dom, w którym dorastałeś? Kto w nim mieszkał?
- Jak nazywali się sąsiedzi i najbliżsi krewni? Jak rodzina zwracała się do nich na co dzień?
- Gdzie pracowali rodzice i dziadkowie? Co opowiadali o tej pracy?
- Czy rodzina przeprowadzała się? Co było powodem wyjazdu i co zabrano ze sobą?
- Które fotografie, listy lub przedmioty mają swoją historię?
- Kto w rodzinie może wiedzieć więcej albo przechowywać kolejne dokumenty?
Pytania są propozycją do dopasowania, nie formularzem do wypełnienia. Jeśli pojawi się ważna historia, zostań przy niej. Możesz wrócić do listy podczas kolejnego spotkania.
Doprecyzuj miejsca, daty i osoby
Po opowieści zapytaj o szczegóły. Przy miejscowości ustal pobliskie miasto, nazwę ulicy lub orientacyjny kierunek podróży. Przy osobie zanotuj nazwisko rodowe, rodzeństwo i pokrewieństwo z rozmówcą. Pamiętaj, że rodzinne określenia „wujek” i „ciocia” nie zawsze oznaczają dokładnie tę samą relację.
Jeśli roku nie da się ustalić, szukaj punktu odniesienia: przed rozpoczęciem szkoły, po ślubie, podczas konkretnej przeprowadzki. Zapisz przybliżenie wprost, zamiast zamieniać je w dokładną datę.
Oddziel własne wspomnienie od przekazu
Pytanie „Skąd o tym wiesz?” pomaga ocenić informację bez podważania rozmówcy. Ktoś może pamiętać zdarzenie, czytać o nim w liście lub słyszeć je od dziadka. Każdą z tych odpowiedzi warto zachować.
Przykład fikcyjnej notatki: „Według relacji cioci Marii rodzina mieszkała przed wojną w okolicach Lublina. Maria zna tę informację z opowieści swojej matki; nie wskazała konkretnej miejscowości”. To trop badawczy, a nie potwierdzony adres.
Opisuj zdjęcia razem z rozmówcą
Wykonaj kopię zdjęcia i oznacz rozpoznane osoby w notatce, np. „druga osoba od lewej”. Zanotuj, kto dokonał rozpoznania i na ile był pewny. Jeśli dwie osoby rozpoznają fotografię inaczej, zachowaj oba opisy. Nie zapisuj domysłu jako faktu na oryginalnym zdjęciu.
Uporządkuj materiał po spotkaniu
- Nazwij pliki i dopisz datę oraz uczestników rozmowy.
- Sporządź krótkie streszczenie; przy nagraniu dodaj znaczniki czasu ważnych fragmentów.
- Wypisz osoby, miejsca, dokumenty i nowe pytania.
- Zaznacz ograniczenia dotyczące dalszego udostępniania.
- Wybierz jedną informację do sprawdzenia w źródłach.
Dalsze ustalenia zapisuj w drzewie wraz ze źródłami. Niepublikowane informacje o osobach żyjących przechowuj ostrożnie; do zrozumienia historii rodziny nie potrzebujesz udostępniać ich dokumentów wszystkim.