Formacje i okresy

Nazwa formacji rozstrzyga, gdzie szukać

Na ziemiach polskich w ciągu stu lat działało kilka zupełnie różnych policji. Do 1918 roku były to formacje trzech państw zaborczych, z odrębnym prawem, językiem i archiwami. W latach 1919–1939 Policja Państwowa, jednolita dla całego kraju, z osobną Policją Województwa Śląskiego. W czasie okupacji niemieckiej policja granatowa w Generalnym Gubernatorstwie. Po 1944 roku Milicja Obywatelska, przekształcona w Policję w 1990 roku.

Dokumenty każdej z nich powstawały w innym urzędzie i trafiły do innej instytucji. Dlatego pytanie „gdzie są akta policyjne dziadka” nie ma odpowiedzi, dopóki nie wiadomo, o którą formację chodzi i o który rok.

Jedna osoba, kilka formacji

To najczęstsza pułapka. Przodownik Policji Państwowej z 1938 roku mógł w grudniu 1939 roku zostać wezwany do służby w policji granatowej, bo okupant zmobilizował przedwojennych funkcjonariuszy pod groźbą kary. Inny mógł we wrześniu 1939 roku trafić do niewoli sowieckiej i zginąć w Kalininie. Jeszcze inny mógł po 1944 roku przejść weryfikację i służyć dalej, albo zostać zwolniony i zniknąć z papierów. Każda z tych dróg zostawiła ślad w innym miejscu.

Dlatego przy przodku policjancie warto ułożyć oś czasu i przy każdym okresie zapisać, w jakiej formacji mógł wtedy być. Poradniki w tym dziale opisują każdą z nich osobno: kim byli jej funkcjonariusze, jak była zorganizowana i co po niej zostało w archiwach.